Адрас райвыканкама:
247760, Гомельская вобласць, г. Мазыр, пл.Леніна, 16

Тэлефон прыёмнай:
8- (0236) -20-14-40

Электронны адрас для дзелавой перапіскі: mozyrisp1@mail.gomel.by
рака Прыпяць
рака Прыпяць
Галоўная / Навіны раёна
1 снежня 2020

Нельга здзейсніць злачынства і не пакінуць слядоў. Інтэрв’ю з экспертам-крыміналістам

Аб прафесіі эксперта-крыміналіста звычайна ведаюць няшмат: іх або блытаюць з судмедэкспертамі, або прадстаўляюць у выглядзе чалавека з фотаапаратам, як звычайна паказваюць іх у фільмах. Cамі спецыялісты сцвярджаюць, што серыялы не толькі скажаюць працу крыміналістаў, але і прадстаўляюць яе ў няправільным святле.
Таму мы вырашылі асабіста паглыбіцца ў гэтую прафесію і вывучыць, што робіць крыміналіст і наколькі важны яго ўклад у раскрыццё і наступнае расследаванне злачынстваў, разам з намеснікам начальніка Мазырскага міжраённага аддзела Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз Рэспублікі Беларусь, начальнікам экспертна-крыміналістычнага аддзела падпалкоўнікам юстыцыі Дзянісам Іванавічам Пільчанкам.
- Дзяніс Іванавіч, як вы прыйшлі ў прафесію і чаму абралі крыміналістыку?
- У школьныя гады мяне цікавілі камп’ютарныя тэхналогіі і фільмы пра следчых і сышчыкаў. Таму пасля заканчэння школы вырашыў сумясціць тэхнічны складнік і працу ў органах унутраных спраў, выбраўшы Акадэмію МУС. У 2000 годзе паступіў на следча-экспертны факультэт, які праз чатыры гады паспяхова скончыў, затым быў накіраваны на службу ў Мазырскі РАУС на пасаду эксперта ў экспертна-крыміналістычны аддзел. У 2013 годзе пасля рэарганізацыі экспертных падраздзяленняў і стварэння Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз працягнуў службу ў Мазырскім міжраённым аддзеле ДКСЭ Рэспублікі Беларусь.
- З чаго складаецца праца эксперта-крыміналіста?
- Працу крыміналіста можна падзяліць на два этапы. Першы - непасрэдна агляд месца здарэння. Другі - правядзенне экспертыз. На першым этапе крыміналіст выступае ў ролі спецыяліста, у задачы якога ўваходзяць агляд месца здарэння і выяўленне, фіксацыя і канфіскацыя слядоў, прадметаў і іншых рэчавых доказаў, якія маюць значэнне для наступнага раскрыцця і расследавання злачынстваў. А вось на другім этапе наш спецыяліст становіцца ўжо экспертам.
- Якія даследаванні праводзіць эксперт?
- Існуе сем традыцыйных відаў крыміналістычных даследаванняў: дактыласкапія (ідэнтыфікуе чалавека па слядах пальцаў), трасалогія (якая вывучае заканамернасці, а таксама механізмы з’яўлення разнастайных відаў матэрыяльных слядоў), почырказнаўства (вывучае почырк і пісьмовыя навыкі людзей), балістыцы (вывучае агнястрэльную зброю, боепрыпасы і сляды іх дзеяння), экспертыза халоднай і кідальнай зброі, тэхнічная экспертыза дакументаў і партрэтная экспертыза (ідэнтыфікуе чалавека на фота- і відэаматэрыялах). Гэта толькі асноўныя даследаванні, і для кожнага патрэбныя свае веды і практычныя навыкі.
- Што знаходзіцца ў арсенале ў крыміналіста?
- Што тычыцца тэхнічнага складніку, то тут галоўным рабочым інструментам выступае спецыялізаваны крыміналістычны чамадан «Крыміналіст», у якім знаходзіцца шэраг прыбораў і прыстасаванняў. У прыватнасці, крыміналістычная лупа, асвятляльныя прыборы, вымяральныя прыстасаванні, спецыялізаваныя наборы для выяўлення і канфіскацыі дактыласкапічных, трасалагічных, біялагічных і іншых слядоў, упаковачны матэрыял і многае іншае.
- Якім чынам вы апыняецеся на месцы злачынства і колькі часу там праводзіце?
- Службовая асоба, якая праводзіць агляд месца здарэння, зыходзячы з наяўных абставін і бачачы, што для правядзення агляду неабходны спецыяльныя веды ў крыміналістыцы, прымае рашэнне аб прыцягненні спецыяліста. Наогул, у крыміналіста, які адпраўляецца на выезд, звычайна маецца толькі агульная інфармацыя аб здарэнні, а ўлічваючы шэраг іншых абставінаў (умовы надвор’я, час сутак і т. д.), вызначыць, колькі часу зойме яго праца на месцы, проста немагчыма.
- Якія рэчавыя доказы вы канфіскоўвалі на месцы злачынства?
- У працы спецыяліста ёсць такое ўмоўнае паняцце, як «традыцыйныя крыміналістычныя сляды». Сюды ўваходзяць сляды рук, іншых частак цела чалавека, абутку, транспартных сродкаў, прылад узлому, запорных прылад, а таксама сляды прадметаў адзення. У маёй практыцы былі выпадкі канфіскацыі слядоў вушэй, участкаў ілба і твару. Меўся выпадак канфіскацыі слядоў зубоў, так як злачынец пакінуў на месцы злачынства надкусаная яблык. У наступным была вельмі цікавая экспертыза, якую мы праводзілі з удзелам стаматолагаў. Другая шырокая група слядоў мае біялагічны характар (кроў, мача, сперма, сліна і іншыя біялагічныя выдзяленні), таксама мы канфіскоўваем пахавыя сляды і мікрасляды (валокны, часціцы і т. д.).
- Раскажыце, як праходзіць працэдура выяўлення і канфіскацыі слядоў рук?
- У асноўным на месцы здарэння мы працуем з дактапарашкамі двух відаў: магнітнымі і немагнітнымі. Кожны адрозніваецца сваімі фізіка-хімічнымі ўласцівасцямі. У ходзе апрацоўкі парашкамі сляды рук, апрацаваныя потатлушчавымі рэчывамі, афарбоўваюцца і праяўляюцца. Далей мы іх фатаграфуем па правілах маштабнага фотаздымку і канфіскоўваем з дапамогай дактаплёнак або клейкіх стужак, пасля чаго на працягу «дзяжурных» сутак накіроўваем у аўтаматызаваную дактыласкапічную ідэнтыфікацыйную сістэму АДІС, у якой з дапамогай камп’ютарных тэхналогій устанаўліваецца прыналежнасць дадзенага следу.
У апошні час на змену дактыласкапіі прыходзяць генетычная і адаралагічная экспертызы. Так, з разгледжанага аб’екта, зрабіўшы змыў потатлушчавага рэчыву, можна правесці неабходныя ідэнтыфікацыйныя даследавання. Што тычыцца адаралагічнай экспертызы, то яна праводзіцца па пахавых слядах. Быў выпадак, калі злачынца трапіў у аўтамабіль і забраў яго. Здаецца, усё прадугледзеў: быў у пальчатках, памяняў вопратку, не пакінуў сваіх біялагічных слядоў, а вось яго пах у салоне застаўся, у наступным менавіта па ім і было ўстаноўлена дачыненне дадзенага чалавека да згону транспартнага сродку.
- Якія незвычайныя справы былі раскрыты з дапамогай працы крыміналіста на месцы здарэння?
- У мікрараёне Зарэчны ў цёмны час сутак на вуліцы невядомы мужчына згвалціў непаўнагадовую дзяўчынку. Падчас агляду месца здарэння была знойдзена пажованая жавальная гумка. Стэлефанаваліся з пацярпелай і спыталі ў яе, ці жаваў што-небудзь мужчына. Атрымаўшы сцвярджальны адказ, было прынята рашэнне захаваць выяўленую жавальную гумку. Пасля біялагічная экспертыза ўстанавіла наяўнасць генетычнага матэрыялу, пакінутага падазраваным мужчынам.
Яшчэ адзін выпадак здарыўся каля рынка «Прывоз», дзе ў цёмны час сутак кампанія маладых хлопцаў збіла мужчыну, выкраўшы маёмасць. Калі праводзілі агляд месца здарэння, то за некалькіх метраў ад месца злачынства быў знойдзены пусты слоічак з-пад ёгурта. Пазней пацярпелы ўспомніў, што ў аднаго з хлопцаў у руках было нешта невялікае і светлае. Апрацаваўшы дактапарашкамі слоічак, спецыяліст выявіў на ёй след пальца рукі, які быў накіраваны ў АДІС. Дадзены след пальца рукі «супаў» са следам пальца рукі жыхара нашага горада, якога пасля апазнаў як свайго крыўдзіцеля пацярпелы.
- Дзяніс Іванавіч, якімі яшчэ базамі дадзеных, акрамя АДІС, карыстаюцца ў сваёй працы эксперты?
- База, якой актыўна карыстаюцца ў ходзе раскрыцця і расследавання злачынстваў, - гэта АСПІ «Партрэт 2005» (аўтаматызаваная сістэма партрэтнай ідэнтыфікацыі). У ёй захоўваюцца выявы, а таксама інфармацыя пра адметныя прыкметы і асаблівыя прыкметы розных катэгорый людзей: падазраваныя па крымінальных справах, сямейныя скандалісты, асацыяльныя элементы і іншыя. Таксама ў нас ёсць база дадзеных АЛІПІС «TRACE», у якую змяшчаюцца сляды абутку, транспартных сродкаў і прылад узлому, канфіскаваных з месцаў злачынстваў.
- Ці заўсёды крыміналісту ўдаецца знайсці рэчавыя доказы?
- Я ўпэўнены, што кожны чалавек, незалежна ад прафесіі, імкнецца максімальна якасна выканаць сваю працу. Крыміналіст - не выключэнне. Нельга здзейсніць злачынства і не пакінуць слядоў; іншая справа - часам іх досыць складана выявіць. На пошук слядоў, напрыклад, могуць паўплываць ўмовы надвор'я, даўнасць злачынства, шэраг іншых фактараў. Нярэдка бывае, калі пасля крадзяжу ў дачным доме гаспадары, перш чым патэлефанаваць у міліцыю і паведаміць аб злачынстве, наводзяць парадак, мяняюць замкі, вокны і т. д. І толькі праз некалькі дзён паведамляюць пра сваю бяду. У такіх выпадках значна складаней працаваць.
- А ці бывалі ў вашай практыцы кур'ёзныя выпадкі?
- Такое таксама здаралася. Дзякуючы працы спецыяліста высвятлялася, што ніякага злачынства не было. Аднойчы ў міліцыю звярнуўся мужчына і сказаў, што ў яго знікла буйная сума грошай, якую ён схаваў у гаражы. Прыехала следча-аператыўная група, агледзелі вароты і запорныя прылады - усё цэла, якіх-небудзь пашкоджанняў і прыкмет узлому няма. Пачалі аглядаць гараж, крыміналіст спусціўся ў яму і заўважыў, што ў адной са сцен цэгла трохі выступае: выняўшы яе, выявіў за ёй зніклыя грошы. І калі б не нюх спецыяліста, невядома, хто і калі знайшоў бы «скарб».
Быў яшчэ выпадак, калі злачынца трапіў у адну з дачных хатак, дзе прымудрыўся страціць свой адзіны дакумент - даведку аб нядаўнім вызваленні з ВК-20. Пасля гэтага знайсці гора-зладзюжку не склала адмысловай працы.
- У чым плюсы вашай прафесіі?
- Наша праца вельмі цікавая і займальная. Кожны дзень сутыкаешся з чымсьці новым. Акрамя таго, праца крыміналіста патрабуе пастаяннага самаразвіцця. Штодня вывучаеш літаратуру, маеш зносіны з калегамі, вучышся нечаму новаму. Толькі так можна стаць сапраўдным прафесіяналам у сваёй справе, а калі пасля якасна зробленай працы ёсць вынік, адчуваеш сапраўднае задавальненне. Абавязкова адзначу і згуртаваны калектыў усяго Мазырскага міжрайаддзела на чале з начальнікам Леанідам Віктаравічам Ешчанкам.
- Напэўна, шмат хто ўжо захацелі стаць крыміналістамі. Што для гэтага неабходна?
- Штогод Упраўленне Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз Рэспублікі Беларусь па Гомельскай вобласці праводзіць набор юнакоў і дзяўчат для паступлення ва ўстанову адукацыі «Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь» на следча-экспертны факультэт па спецыяльнасці «Судовыя крыміналістычныя экспертызы», кваліфікацыя «Юрыст. Эксперт-крыміналіст». Тэрмін навучання - 4 гады. Па пытаннях паступлення звяртайцеся ў Мазырскі МРА Дзяржаўнага камітэта судовых экспертыз па адрасе: г. Мазыр, вул. Ленінская, 2. Тэлефоны для даведак: (0236) 20-75-32 - Мазырскі МРА, (0232) 22-36-54 - аддзел кадраў упраўлення ДКСЭ па Гомельскай вобласці. Маладым кадрам мы заўсёды рады!

Сяргей Баравік.
Фота аўтара.
/ Газета Жыццё Палесся /

Усе навiны